موضوع : مقالات
|
در
چند روز گذشته، خبر نابودی یک فروند هواپیمای بدون سرنشین آمریکایی در
مرزهای شرقی ایران، سروصدای زیادی داشته است. این اما نخستین باری نیست که
یک هواپیمای بدون سرنشین، موضوع تنش میان ایران و آمریکا میشود.
هواپیماهای بدون سرنشین از چه هنگام وارد عرصه قدرتنماییهای نظامی
شدهاند و چه کسی نخستین بار از این سرویس اجتماعی ـ مانند بسیاری از
رخدادهای مهم حوزه تکنولوژی در جهان، خاستگاه این موضوع هم یکی از دو جنگ
بزرگ جهانی است، چنان که سابقه تلاش برای ساخت و بهرهبرداری از یک
هواپیمای بدون سرنشین را به جنگ جهانی اول نسبت میدهند. گویا نخستین مورد
از این هواپیماها در سال 1948 توسط شرکت رایان آئروناتیکال ساخته شده است؛
XQ2 نخستین هواپیمای بدون سرنشین ارتش آمریکا به شمار میرفت. این پیشگامی
نظامی در دورهای که جهان در التهاب نبردهای خونین جهانی میسوخت، دیگر
رقبا را نیز به فکر انداخت تا در بهرهجویی از این تجهیزات، کارهایی انجام
دهند.
بنا بر این گزارش، کوچک بودن، رادار گریزی، قابلیت مانور
بیشتر، مداومت پرواز و بهره نبردن از نیروی انسانی در هدایت مستقیم که
موجب کم شدن خسارات جانی و همین طور امنیت اطلاعاتی میشد، از مهمترین
ویژگیهای UAV (Unmanned Air Vehicle) ها بود که آن را به گزینهای قابل
تأمل برای امور نظامی در جهان تبدیل میکرد.
اما اگر تولد این
نسل از هواپیماها، مرهون رخدادهای خونبار جنگ اول جهانی است، یکی دیگر از
مهمترین مقاطع تکامل این پرندههای کوچک، مربوط به دوران جنگ سرد و ماجرای
خیلج خوکها میشود، آنجا که در جریان عکسبرداری ارتش آمریکا از خاکهای
کوبا خانم اژدها (Dragon Lady) یکی از هواپیماهای بدون سرنشین آمریکایی
توسط آتشبار کوبا منهدم شد و روابط ملتهب دو کشور به مرحله سختتری رسید.
این
موضوع باعث شد تا ارتش ایالات متحده به فکر بالا بردن قابلیتهای UAVها
بیفتد و به این ترتیب، نسل جدیدی از پرندههای بدون سرنشینی که قابلیت
انجام وظایف هواپیماهای جاسوسی آمریکایی را مانند عکسبرداری، فیلمبرداری و
در کل گردآوری اطلاعات لازم از مواضع حیاتی دشمن دارا بودند، پدید آمدند.
پهپاد
در فردو چندی پیش و پیش از انتشار خبر نابودی هواپیمای بدون سرنشین جاسوسی
آمریکایی از نوع «RQ۱۷۰» در مرزهای شرقی کشور، خبر انهدام یک فروند
هواپیمای بدون سرنشین دیگر آمریکایی، این بار در فردوی قم ـ جایی که یکی از
مهمترین مراکز مهم تحقیقات هسته ای ایران است ـ هم روی تلکس خبرگزاریها
رفت؛ خبری که بعدها تکذیب شد.
اما پهپادی که گفته میشد در فردو زمینگیر شده بود، چیست و از کجا آمده است؟
پهپاد،
مخفف پرنده هدایتپذیر از دور است که البته در ایران به این نام خوانده
میشود. این هواپیما از سری هواپیماهای بدون سرنشینی است که البته در صورت
نیاز، میتواند یک نفر سرنشین هم با خود حمل کند، ولی هدایت آن از جای
دیگری است.
پهپاد از نیروهای آئرودینامیکی برای پرواز بهره
میبرد. از این هواپیما برای امور مربوط به جاسوسی و همچنین حمله بهره
میبرند؛ هرچند موارد استفاده غیر نظامی آن شامل عملیات خاموش کردن
آتشسوزیها، انجام عملیاتهایی که با خطر انسانی روبهرو هستند، کنترل نا
محسوس ترافیک و مواردی از این دست است.
وزارت دفاع ایالات
متحده آمریکا، بیشترین سرمایهگذاری در جهان در زمینه ساخت و تجهیز پهپادها
را انجام داده است، به گونهای که بین سالهای ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۵ نزدیک سه
میلیارد دلار هزینه برای طراحی ساخت و تجهیز پهپادها هزینه کرده است.
حادثه ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ باعث شد تا دولت آمریکا، بودجه بیشتری به طراحی و
ساخت و تجهیز پهپادها اختصاص دهد.
هماکنون ۳۲ کشور در حال
ساخت و گسترش ۲۵۰مدل پهپادهای اکتشافی هستند. روسیه با ساخت پهپاد tu-۳۰۰
به فناوری بهتری دست یافته و ایتالیا نیز mirach ۱۵۰ را ساخته است. این
پهپادها مجهز به موتور جت بوده و میتوانند در ارتفاع بالایی پرواز کنند.
ابابیل و مهاجر و سفرهماهی از پهپادهای ساخت ایران هستند؛ پهپادهای ایرانی
در عرصه دفاع و سازندگی ایران نقش بسیاری داشتهاند.
هواپيماي پيشرفته جاسوسي آمريکا در اختيار ايران
ايران
يک فروند هواپيماي بدون سرنشين مدل آر.کيو 170 آمريکا را روز يکشنبه در
مرزهاي شرقي سرنگون کرد و پس از در اختيار گرفتن کنترل آن اين هواپيماي
پيشرفته جاسوسي در اختيار نيروهاي مسلح ايران قرار گرفت. از خصوصيات اين
هواپيماي جاسوسي اين است که 48 ساعت بدون سوخت گيري مي تواند در آسمان
پرواز کند. به گزارش ايسنا، يک مقام آگاه گفت: با کنترل مناسب فضاي کشور و
تسلط اطلاعاتي نيروهاي مسلح، واحدهاي جنگ الکترونيکي و پدافند هوايي موفق
شدند با اقدامات عملياتي خود يک فروند هواپيماي بدون سرنشين پيشرفته جاسوسي
آمريکايي از نوعRQ170 را که به طور محدود به مناطق مرزي شرق کشور تجاوز
کرده بود، کشف و از کنترل متجاوزان خارج کنند. اين هواپيما با اندک خسارتي
سرنگون شد و در اختيار نيروهاي مسلح قرار گرفت. اين مقام نظامي همچنين
تاکيد کرد: نظر به وقوع تجاوز آشکار مرزي، اقدامات عملياتي و الکترونيکي
نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران عليه پرنده هاي متجاوز، به مرزهاي کشور
محدود نخواهد ماند. ساقط کردن هواپيماي جاسوسي "RQ170"، پيروزي تکنولوژيکي
را در آن واحد براي ايران رقم زد که مي تواند از آنها در سيستم هاي پدافند
هوايي خود استفاده کند. اين درحاليست که عدم تکذيب اين خبر توسط واشنگتن
به اين معناست که ايران موفق شده است، پيروزي تکنولوژيکي بي سابقه و بي
نظيري در حوزه تکنولوژي بسيار پيشرفته نظامي هوايي عليه آمريکا محقق کند که
بازتاب هاي تکنولوژيکي آن براي ايران بسيار با اهميت و براي آمريکا و
اسرائيل بسيار خطرناک است. رسانه هاي مختلف خارجي در گزارش خود اعلام کردند
که ايران توانسته توسط سيستم هاي الکترونيکي وابسته فرکانس هاي الکترونيکي
اين هواپيما را رد يابي کرده و پس از به دست گرفتن کنترل هواپيما پيش از
آن که پدافند هوايي آن را سرنگون کنند، هواپيما را سالم بر زمين بنشانند تا
به شکل مناسب از تکنولوژي و اطلاعات به کار رفته در آن استفاده کنند. ارتش
آمريکا و سرويس اطلاعات و جاسوسي اين کشور "سيا" از اين نوع هواپيماها در
افغانستان براي جمعآوري اطلاعات از ايران و پاکستان استفاده مي کند تا
حملاتي را در يمن و افغانستان و منطقه قبائل پاکستان تدارک ببيند. اين
درحالي است که دولت آمريکا پيش از اين اعتراف کرده بود که از اين نوع
هواپيما براي تعقيب و تحت پيگرد قرار دادن "اسامه بن لادن" و ارائه حمايت
ها و پشتيباني اطلاعاتي به نيروهاي ويژه آمريکا استفاده کرده و به اين
وسيله نيروهاي آمريکايي موفق شدند، بن لادن را در منزلش ترور کنند. اين
هواپيما از جمله اسرار صنايع پدافند هوايي آمريکاست که شرکت سازنده آن
"لوکهيد مارتين" و شاهکار صنايع هوايي آمريکاست که بسياري از عمليات هاي
ويژه خود را براي جمع آوري اطلاعات توسط آن به انجام مي رساند، چون داراي
سيستم بسيار پيچيده اي است که آن را از سيستم هاي رادار جنگنده هاي "شبح"
مخفي نگه مي دارد، اين درحالي است که خود جنگنده هاي شبح از ديد رادارها و
دستگاه هاي کنترل و نظارت دور و پنهان بمانند و از حيث ساختار به گونه اي
طراحي شده که بسان شبح باشد، با اين تفاوت که بدون سرنشين; و البته اين
جداي از توانايي اين هواپيما در انجام عمليات هاي مختلف جنگي است که انجام
آنها فقط توسط جنگنده هاي با سرنشين امکان پذير است و واشنگتن براي آن
برنامه ريزي هاي بسيار کرده تا اين هواپيما پايه و نسلي از هواپيماهاي اين
کشور را تشکيل دهد که ويژگي هواپيماهاي جنگنده و تجسسي بدون سرنشين را
توامان در اختيار داشته باشد. با اين که اين هواپيما از سال 2007 در نيروي
هوايي ارتش آمريکا مورد استفاده و برفراز کره شمالي جهت تحت نظر قرار دادن
برنامه هسته اي و موشکي آن مورد آزمايش قرار گرفته، با اين حال اطلاعات
موجود از آن همچنان بسيار کم و اندک است، حتي تصويري که از اين هواپيما
ارائه شده نيز تصويري غير واضح و شفاف است، چون به واسطه وسايل غيرقانوني و
مخفيانه تصوير برداري شده اند و اطلاعاتي که تاکنون از اين هواپيما در
اختيار است، صرفا به قدرت پرواز اين هواپيما در ارتفاع 50 هزار پايي (حدود
17 کيلومتر) و داشتن توامان دو سيستم پيگيري راداري است، يعني سيستم گنبد
راداري ياRabome و سيستم آنتن هاي حس گر که اولي اجازه عمليات عکس برداري
از اهداف و ديگري گرفتن عکس و نفوذ در انواع سيستم هاي ارتباطي از جمله
تلفن هاي همراه و برنامه هاي راديويي و تلويزيوني را مي دهد.
واکنش ناتو
اما
ساعاتي پس از سرنگوني يک فروند هواپيماي جاسوسي نيروهاي آمريکايي توسط
واحدهاي جنگ الکترونيکي نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي، نيروهاي ناتو با تاييد
اين نکته که اين هواپيما متعلق به آمريکا بوده است، اعلام کردند که اين
پهپاد از کنترل خارج شده بود. به دنبال سرنگوني يک فروند هواپيماي بدون
سرنشين آمريکايي در مناطق شرقي ايران، ناتو با انتشار بيانيه اي اعلام کرد
که هفته گذشته يک فروند هوايپماي تجسسي نظاميان آمريکايي که در شرق
افغانستان مشغول ماموريت بود از کنترل خارج شد. ناتو در اين بيانيه اعلام
کرده است که احتمال مي رود اين همان هواپيمايي باشد که مقامات ايراني از
سقوط آن خبر داده اند، ناتو تحقيقاتي را در مورد چگونگي ناپديد شدن اين
هواپيماي جاسوسي آغاز کرده است. در همين حال رسانه هاي افغانستان به نقل از
مقامات دفاعي جمهوري اسلامي ايران گزارش دادند که اين هواپيماي جاسوسي،
توسط نيروهاي ارتش ايران در شرق اين کشور ساقط گرديد و با اندکي خسارت در
اختيار آنان قرار گرفته است. ورود اين هواپيماي جاسوسي از خاک افغانستان به
جمهوري اسلامي ايران مهر تاييدي بر اين نگراني مقامات جمهوري اسلامي است.
اطلاعاتی جدید در مورد RQ-170
این
هواپیمای بدون سرنشین ساخت شرکت هواپیماسازی "لاکهید مارتین" آمریکاست. از
این هواپیما در عملیات ارتش آمریکا در افغانستان استفاده می شود.
واحد
مرکزی خبر: بر اساس گزارشهای رسانه ها، میان این هواپیمای جاسوسی و مدلهای
پیشین آن از جمله هواپیمای آر کیو - سه دارک استار RQ-3 DarkStar
شباهتهایی وجود دارد.
این هواپیما از نوع هواپیماهای بدون دم
است که از فناوری بال پرنده استفاده می کند. در قسمت بالای هر بال این
هواپیما برآمدگی هایی وجود دارد که به احتمال زیاد محل نصب حسگرهای ارتباط
ماهواره ای موسوم به ست کام SATCOM است.
تا کنون جزئیات بسیار
کمی از مشخصات هواپیماهای بدون سرنشین نیروی هوایی آمریکا منتشر شده است،
اما کارشناسان فاصله دو سر بال این نوع هواپیماها (از انتهای یک بال تا
انتهای بال دیگر) را حدود بیست تا بیست و هفت متر برآورد کرده اند.
نام اختصاری آر کیو به معنای آن است که این هواپیما هیچ نوع سلاحی را حمل نمی کند.
پیشتر
در سال دو هزار و هفت عکسی ناواضح از این هواپیمای خاکستری رنگ نزدیک
پایگاه هوایی قندهار منتشر شد که مقامات نیروی هوایی آمریکا صحت آن را
تایید کردند. از آن زمان به بعد این هواپیما به علت ماهیت مرموز و همچنین
عکس ناواضح منتشر شده از آن هیولای قندهار لقب گرفت.
بر اساس
اعلام مقامات نیروی هوایی آمریکا، هواپیمای بدون سرنشین آر کیو - یکصد و
هفتاد سنتینل قرار نیست جایگزین هواپیماهای بدون سرنشین ام کیو - 1 پردتور
MQ - 1 Predator یا هواپیمای ام کیو - 9ریپر MQ - 9 Reaper شود که در حال
حاضر در نیروی هوایی آمریکا از آنها استفاده می شود.
نیروی هوایی آمریکا از ماه دسامبر سال دو هزار و نه هیچ بیانیه یا خبری را درباره آر کیو - یکصد و هفتاد سنتینل منتشر نکرده است.
بر
اساس برآوردهای انجام شده، این هواپیما تنها یک موتور دارد و وزن آن در
زمان برخاستن از باند بیشتر از سه هزار و هشتصد و پنجاه کیلوگرم برآورد شده
است.
از تفاوتهای طراحی این هواپیما با سایر هواپیماهای بدون
سرنشین دیگر باید به نداشتن چندین ویژگی مشترک در اکثر هواپیماهای
رادارگریز اشاره کرد؛ از جمله برآمدگی درهای محفظه محل استقرار چرخها و
همینطور لبه های تیز حمله بالها. ساختار بال این هواپیما نیز خمیده است و
اگزوز موتور توسط بالها پوشانده نمی شود.
همچنین بر اساس برآوردهای انجام شده، حداکثر ارتفاع پروازی این هواپیما حدود پنجاه هزار پا (تقریبا پانزده هزار و دویست متر) است.
موتور استفاده شده در این هواپیما نیز به احتمال زیاد از نوع موتور تی اف - سی و چهار TF34 ساخت شرکت جنرال الکتریک است.
کارشناسان
بر این باورند که حسگرهای این هواپیما از نوع الکتریکی - نوری / مادون
قرمز است و از سامانه راداری AESA به معنای آرایه فعال جاروی الکترونیکی
استفاده می کند. این رادار در داخل بدنه اصلی هواپیما تعبیه شده است.
همچنین دستگاههای ارتباط اطلاعاتی این هواپیما نیز روی برامدگی های بال
قرار دارد.
برخی دیگر از کارشناسان نیز عقیده دارند در برامدگی
های شکم و بالهای این هواپیما فضایی تعبیه شده است که می توان مواد منفجره
را در آن جاسازی کرد و بدین ترتیب از هواپیمای مذکور در عملیات جنگی یا
جنگهای الکترونیک نیز بهره برد.
مرکز کنترل هواپیماهای آر کیو -
یکصد و هفتاد سنتینل در اسکادران سی ام جاسوسی نیروی هوایی آمریکا -مستقر
در فرودگاه تونوپا در نوادای آمریکا- قرار دارد. این مرکز از اول سپتامبر
سال دو هزار و پنج آغاز به کار کرده است.
کارشناسان بر این
باورند که اعزام این هواپیما به افغانستان در حالی که نیروهای طالبان هیچ
نوع راداری در اختیار نداشتند تنها یک معنا داشت: جاسوسی در پاکستان یا
ایران.
روزنامه جونگ آنگ کره جنوبی پیشتر در ماه دسامبر سال دو
هزار و نه در گزارشی نوشت هواپیمای بدون سرنشین لاکهید مارتین آر کیو -
یکصد و هفتاد سنتینل نخستین پرواز آزمایشی خود را در این کشور انجام داد.
بر اساس این گزارش، پروازهای آزمایشی هواپیمای مذکور در کره جنوبی چند ماه
به طول انجامید. همچنین در این گزارش آمده است هدف از طراحی هواپیمای
مذکور، جایگزینی آن با هواپیماهای جاسوسی لاکهید یو - دو Lockheed U-2
بود. کارشناسان عقیده دارند هدف از اعزام این هواپیما به کره جنوبی جاسوسی
از برنامه موشکهای بالستیک کره شمالی بود.
رسانه ها در ماه اوت سال دو هزار و ده گزارش دادند این هواپیمای بدون سرنشین آمریکا به قابلیت تصویربرداری مجهز شده است.
از
جمله عملیاتی که توسط این هواپیماها انجام شد می توان به پروازهای متعدد
بر فراز پاکستان با هدف جاسوسی از عمارت محل اختفای بن لادن در "ابوت اباد"
اشاره کرد. در شامگاه روزهای اول و دوم ماه مه سال دو هزار و یازده یعنی
زمان کشته شدن بن لادن نیز پرواز این هواپیما دست کم یک بار در منطقه
مشاهده شد.
این هواپیما تصاویر مربوط به حمله نیروهای آمریکایی
را به خانه بن لادن به صورت زنده برای باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا و
مشاوران امنیتی وی مخابره می کرد.
از دیگر کاربردهای هواپیمای
آر کیو - یکصد و هفتاد سنتینل، استراق سمع ارتباطات بیسیم ارتش پاکستان در
منطقه ابوت اباد در زمان انجام عملیات مذکور بود.
روزنامه
لس آنجلس تایمز نیز در گزارش خود در تاریخ بیست و هفتم ماه مه به قابلیت
این هواپیمای بدون سرنشین در فرار از رادار و سایر سامانه های جاسوسی اشاره
کرده است.
معاونت تربيت و آموزش عقيدتي سياسي پايگاه مقاومت بقية الله شنب غازان
